Tại Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026, giới chuyên gia đã khẳng định mô hình tăng trưởng truyền thống đang chạm ngưỡng giới hạn, đòi hỏi một cuộc cách mạng chuyển đổi sang nền kinh tế số lấy dữ liệu làm tài sản cốt lõi và AI làm động lực tăng năng suất toàn diện.

Việt Nam 2026: Khi Dữ Liệu Trở Thành "Nhiên Liệu" Mới, AI Là "Động Cơ" Tăng Trưởng
Nguồn ảnh: OpenGov Asia via https://opengovasia.com/vietnam-unlocking-a-smart-economy-through-ai-and-data/

Khi Dữ Liệu Đứng Cạnh Đất, Lao Động và Vốn

Việt Nam đang bước vào một giai đoạn chuyển mình mang tính bước ngoặt. Nếu như trong quá khứ, động lực tăng trưởng chủ yếu dựa vào nguồn lao động dồi dào, tích lũy vốn và xuất khẩu, thì hiện nay, các chuyên gia tại Hà Nội đang chỉ ra rằng mô hình đó đang dần đạt đến giới hạn. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng khốc liệt dựa trên năng suất và đổi mới sáng tạo, dữ liệu (Data) cần được nâng tầm lên vị trí của một yếu tố sản xuất cơ bản, ngang hàng với đất đai, lao động và vốn.

Trong mô hình kinh tế mới này, Trí tuệ nhân tạo (AI) không còn đóng vai trò hỗ trợ vận hành đơn thuần mà trở thành hạ tầng sản xuất trung tâm. AI chính là công cụ biến dữ liệu thô thành tri thức, dịch vụ và lợi thế cạnh tranh, từ đó thúc đẩy tăng trưởng bền vững cho mọi ngành nghề.

Ba Cánh Tay Đẩy Cho Cuộc Cách Mạng Kinh Tế Số

Để hiện thực hóa tầm nhìn về một nền kinh tế dữ liệu – AI (Data-AI Economy), các nhà lãnh đạo đã phác thảo ba trụ cột chính để thúc đẩy sự thay đổi toàn diện:

Thứ nhất, nâng cao năng suất lao động một cách đột phá thông qua việc ứng dụng AI để tối ưu hóa quy trình làm việc, giảm thiểu sai sót và tăng tốc độ xử lý.

Thứ hai, sáng tạo ra các ngành công nghiệp mới, điển hình là mô hình “Data-as-a-Service” (Dữ liệu như một dịch vụ) và “AI-as-a-Service” (AI như một dịch vụ), mở ra những thị trường hoàn toàn mới cho các doanh nghiệp công nghệ.

Thứ ba, tái cấu trúc các ngành truyền thống như sản xuất, tài chính, y tế, logistics và nông nghiệp. Bằng cách tích hợp hệ thống AI, các doanh nghiệp có thể tinh gọn quy trình, giảm lãng phí, tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên và đưa ra các quyết định dựa trên dữ liệu dự báo (predictive analytics). Điều này giúp doanh nghiệp Việt Nam không chỉ cạnh tranh hiệu quả trong khu vực mà còn vươn ra thị trường toàn cầu.

Khung Chiến Lược AI-X: Tầm Nhìn Vĩ Mô Đến Năm 2045

Để hiện thực hóa những tham vọng này, một khung chiến lược chuyển đổi AI quốc gia mang tên AI-X đã được đề xuất. Đây không chỉ là một bản kế hoạch mà là một lộ trình hành động cụ thể với 8 trụ cột, 12 chương trình và 50 hành động chiến lược.

Dự báo đầy tham vọng cho thấy, việc thực hiện thành công AI-X có thể đóng góp từ 150 đến 250 tỷ USD cho nền kinh tế Việt Nam vào năm 2045. Các yếu tố then chốt của lộ trình bao gồm:

  • Xây dựng hạ tầng dữ liệu quy mô lớn (large-scale data infrastructure).
  • Thúc đẩy nghiên cứu và phát triển (R&D) về AI.
  • Nuôi dưỡng hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo.
  • Triển khai các mô hình kinh doanh lấy dữ liệu làm tài sản.
  • Khuyến khích sự hợp tác liên ngành.

Hạ Tầng Công Nghệ và Khung Pháp Lý: Hai Chân Đứng Của Tương Lai

Các chuyên gia nhấn mạnh rằng, để AI thực sự phát huy tác dụng, Việt Nam cần một hệ sinh thái hỗ trợ vững chắc, bao gồm cả công nghệ và thể chế.

Về hạ tầng kỹ thuật, ưu tiên hàng đầu là đầu tư vào các trung tâm dữ liệu quy mô lớn, hệ thống cáp quang biển, nền tảng AI tiên tiến và các sàn giao dịch dữ liệu quốc gia. Đồng thời, các sáng kiến dữ liệu công cộng mở (open public-data initiatives) cần được đẩy mạnh để tạo nguồn dữ liệu phong phú cho các mô hình AI.

Về khung pháp lý và quản trị, các cơ quan nhà nước cần có những thay đổi mang tính cách mạng. Luật pháp cần công nhận dữ liệu là một nguồn tài nguyên kinh tế, tạo cơ chế khuyến khích đầu tư và hỗ trợ thử nghiệm thông qua các “hộp cát quy định” (regulatory sandboxes). Điều này giúp doanh nghiệp có thể đổi mới công nghệ một cách an toàn và linh hoạt trong môi trường pháp lý rõ ràng.

Con Người và Hợp Tác Quốc Tế: Chìa Khóa Của Sự Thành Công

Công nghệ chỉ là công cụ, còn con người mới là chủ thể kiến tạo. Diễn đàn cũng đặc biệt chú trọng đến vai trò của nguồn nhân lực chất lượng cao. Sự hợp tác chặt chẽ giữa các trường đại học, doanh nghiệp công nghệ và viện nghiên cứu là yếu tố sống còn để đào tạo đội ngũ kỹ sư, nhà khoa học có thể xây dựng và vận hành các hệ thống AI tiên tiến.

Ngoài ra, việc thu hút các chuyên gia AI quốc tế và kêu gọi cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài tham gia vào các dự án R&D trong nước là một chiến lược quan trọng để đẩy nhanh năng lực công nghệ và chia sẻ tri thức toàn cầu.

Góc nhìn sinh viên PTIT

Là những kỹ sư tương lai của Khoa AI, chúng ta đang đứng trước một thời điểm vàng của lịch sử. Thông tin từ Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026 không chỉ là những con số hay chiến lược vĩ mô, mà là “bản đồ kho báu” định hướng cho hành trình học tập và nghiên cứu của chúng ta.

Khái niệm “Data as a Service” hay “AI as a Service” không còn là lý thuyết suông trong giáo trình mà đang trở thành thực tế cần được hiện thực hóa. Vai trò của dữ liệu như một tài sản quốc gia đặt ra yêu cầu mới cho thế hệ sinh viên PTIT: không chỉ giỏi thuật toán, chúng ta phải hiểu về quản trị dữ liệu, tư duy hệ thống và khả năng giải quyết các bài toán kinh tế – xã hội bằng công nghệ. Hãy biến những thách thức thành cơ hội, bởi chính những dòng code và mô hình AI chúng ta xây dựng hôm nay sẽ là nền móng cho một Việt Nam thông minh, năng động và tự chủ trong tương lai.

Tham khảo
Bài viết được tổng hợp dựa trên nội dung gốc của tác giả đăng tải ngày 2026-03-27T07:13:00+08:00.
Link bài viết gốc: https://opengovasia.com/vietnam-unlocking-a-smart-economy-through-ai-and-data/